Bình chữa cháy CO2 rất hợp với đám cháy thiết bị điện và chất lỏng dễ cháy, nhưng lại kém hiệu quả với gỗ, giấy, vải và nguy hiểm nếu dùng sai cách. Bài này giải thích bình khí CO2 dùng cho đám cháy nào, không dùng cho đám cháy nào, so sánh với bình bột ABC và gợi ý cách bố trí hai loại bình cho văn phòng, nhà xưởng, cửa hàng.
Cấu tạo của bình chữa cháy CO2
Nhìn bên ngoài, bình khí CO2 khá giống bình bột, nhưng có vài điểm khác dễ nhận ra:
- Vỏ bình: bằng thép dày, chịu áp suất cao hơn nhiều so với bình bột, nên bình CO2 nặng hơn bình bột cùng khối lượng chất chữa cháy.
- Van và tay bóp: có chốt an toàn và kẹp chì niêm phong. Chốt còn nguyên nghĩa là bình chưa bị sử dụng.
- Loa phun: dạng phễu to, thường bằng nhựa, nối với bình qua vòi mềm (bình 3 kg trở lên) hoặc gắn thẳng vào van (bình nhỏ).
- Không có đồng hồ áp suất: đây là cách phân biệt nhanh nhất. Bình bột có đồng hồ, bình CO2 thì không.
- Nhãn trên thân: ghi loại chất chữa cháy, khối lượng, hướng dẫn sử dụng, các nhóm đám cháy phù hợp và ngày sản xuất. Hãy đọc nhãn trước khi đặt bình vào vị trí.
Bình chữa cháy CO2 hoạt động như thế nào?
Bên trong bình là khí CO2 được nén ở áp suất cao và hoá lỏng. Khi bóp van, CO2 phun ra ngoài, nở rất nhanh và lạnh đi đột ngột, tạo thành luồng khí trắng có lẫn tinh thể “tuyết” CO2. Bình dập lửa theo hai cách:
- Làm loãng oxy: khí CO2 nặng hơn không khí, phủ lên đám cháy và đẩy oxy ra xa, làm lửa tắt.
- Làm lạnh: luồng khí rất lạnh hạ nhiệt vùng cháy.
Sau khi phun, CO2 bay hơi hết, không để lại cặn bẩn. Đây là ưu điểm lớn nhất của bình khí so với bình bột.
Bình CO2 dùng cho đám cháy nào?
Đám cháy thường được chia theo nhóm: A là chất rắn (gỗ, giấy, vải, nhựa), B là chất lỏng dễ cháy (xăng, dầu, sơn, dung môi), C là chất khí (gas, khí đốt), D là kim loại. Ngoài ra còn có đám cháy liên quan đến thiết bị điện. Bình khí CO2 phù hợp nhất với:
- Thiết bị điện, điện tử: tủ điện, máy tính, máy chủ, máy photocopy, thiết bị đo lường. CO2 không dẫn điện và không để lại bột bám vào linh kiện.
- Chất lỏng dễ cháy (nhóm B) ở quy mô nhỏ, mới bắt đầu cháy: xăng dầu rò rỉ, khay sơn, thùng dung môi.
- Nơi cần giữ sạch sau khi chữa cháy: phòng server, phòng thí nghiệm, kho hồ sơ, bếp và khu chế biến thực phẩm, phòng máy CNC.
Những đám cháy không nên dùng bình chữa cháy CO2
- Chất rắn cháy sâu (nhóm A): gỗ, giấy, vải, đệm mút. CO2 làm tắt ngọn lửa bên ngoài nhưng than hồng bên trong vẫn còn nóng, dễ bùng cháy lại. Với loại đám cháy này nên dùng bình bột ABC hoặc nước.
- Kim loại cháy (nhóm D): natri, kali, magie… Không dùng CO2 vì có thể làm đám cháy nguy hiểm hơn. Cần chất chữa cháy chuyên dụng.
- Ngoài trời có gió: khí CO2 bị gió thổi tan nhanh, gần như không có tác dụng.
- Đám cháy đã lan rộng: bình xách tay chỉ dành cho đám cháy mới bắt đầu. Khi lửa đã lớn, hãy thoát ra và gọi 114.
So sánh bình chữa cháy CO2 và bình bột ABC
| Tiêu chí | Bình khí CO2 | Bình bột ABC |
|---|---|---|
| Đám cháy phù hợp | Thiết bị điện, chất lỏng (B), khí (C) | Chất rắn (A), chất lỏng (B), khí (C), thiết bị điện hạ thế |
| Sau khi phun | Không để lại cặn | Để lại lớp bột mịn, khó vệ sinh, có thể làm hỏng linh kiện điện tử |
| Ngoài trời, có gió | Kém hiệu quả | Hiệu quả hơn |
| Nguy cơ khi dùng | Bỏng lạnh nếu cầm vào loa phun; ngạt nếu xả nhiều trong phòng kín nhỏ | Bột bay mù, khó nhìn, gây khó thở khi hít phải |
| Cách kiểm tra bình còn dùng được | Cân trọng lượng (bình không có đồng hồ áp suất) | Xem kim đồng hồ áp suất nằm ở vùng xanh |
| Giá | Cao hơn ở cùng khối lượng | Rẻ hơn, phổ biến hơn |
Tóm lại: bình bột ABC đa năng và rẻ, phù hợp làm bình chính ở hầu hết khu vực. Bình CO2 dùng ở nơi có nhiều thiết bị điện, điện tử hoặc cần giữ sạch. Xem thêm về các loại bình chữa cháy phổ biến hiện nay.
Gợi ý bố trí cho từng nơi
- Văn phòng: bình bột ABC ở hành lang, lối thoát; bình CO2 cạnh phòng máy chủ, tủ điện tổng, khu máy photocopy.
- Nhà xưởng cơ khí: bình bột ABC theo khu vực sản xuất; bình CO2 gần tủ điện điều khiển, máy CNC, khu chứa dầu mỡ.
- Cửa hàng điện máy, điện thoại: ưu tiên bình CO2 để tránh bột làm hỏng hàng hoá; thêm bình ABC cho khu kho thùng giấy.
- Gara, kho xăng dầu: kết hợp cả hai loại; bình xe đẩy cỡ lớn cho kho có khối lượng lớn.
Số lượng bình và khoảng cách giữa các bình cần theo quy định phòng cháy chữa cháy áp dụng cho từng loại công trình. Nếu cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC, nên hỏi đơn vị tư vấn hoặc cơ quan PCCC địa phương trước khi trang bị.
Lưu ý an toàn khi dùng bình khí CO2
- Chỉ cầm vào tay xách và cổ loa có lớp cách nhiệt, không nắm vào phần loa phun. Loa phun rất lạnh khi xả khí, chạm vào có thể bị bỏng lạnh.
- Đứng đầu hướng gió (nếu ở nơi thoáng), cách đám cháy một khoảng an toàn.
- Rút chốt, hướng loa vào gốc lửa, bóp van và quét qua lại cho đến khi lửa tắt. Xem chi tiết trong bài hướng dẫn sử dụng bình chữa cháy đúng cách.
- Ra khỏi phòng kín sau khi xả và mở cửa cho thoáng khí. Khí CO2 nồng độ cao làm thiếu oxy, gây chóng mặt, ngạt thở.
- Theo dõi chỗ vừa chữa cháy thêm một lúc, vì lửa có thể bùng lại khi CO2 tan hết.
Kiểm tra và nạp lại bình CO2
Bình khí CO2 không có đồng hồ áp suất, nên không thể nhìn kim để biết bình còn đầy hay không. Cách kiểm tra là cân bình định kỳ và so với khối lượng ghi trên thân bình. Khi bình hao hụt khí vượt mức nhà sản xuất cho phép, hoặc đã sử dụng (dù chỉ xả một ít), cần mang đi nạp sạc, bảo trì bình cứu hoả. Ngoài ra, kiểm tra vòi, loa phun không nứt, chốt và kẹp chì còn nguyên.
Chọn mua bình CO2 cỡ nào?
- Bình CO2 MT3 (3 kg): gọn nhẹ, đặt cạnh tủ điện, phòng máy nhỏ, xe ô tô tải.
- Bình CO2 MT5 (5 kg): lượng khí nhiều hơn, dùng cho phòng server, xưởng, kho.
- Bình CO2 xe đẩy cỡ lớn: cho kho xăng dầu, trạm biến áp, nhà xưởng diện tích lớn.
Muốn trang bị song song bình bột, có thể tham khảo bình chữa cháy bột MFZ4 ABC 4 kg.
Câu hỏi thường gặp
Bình CO2 có dùng cho đám cháy gas được không?
Có thể dùng cho đám cháy khí ở quy mô nhỏ. Quan trọng nhất là khoá van gas trước nếu làm được an toàn, vì dập lửa mà khí vẫn rò thì có thể gây nổ.
Dùng bình CO2 chữa cháy chảo dầu ăn được không?
Không nên. Luồng khí mạnh có thể làm dầu nóng bắn ra ngoài. Với chảo dầu, hãy tắt bếp và đậy kín bằng vung hoặc chăn chữa cháy.
Ở nhà nên mua bình CO2 hay bình bột?
Hộ gia đình thường dùng bình bột ABC loại nhỏ vì đa năng. Nếu nhà có nhiều thiết bị điện tử đắt tiền, có thể thêm một bình CO2 nhỏ.
Bảo Hộ Thiên Mã cung cấp bình cứu hoả, bình chữa cháy loại khí CO2, bột ABC, bột BC và bình xe đẩy, kèm dịch vụ nạp sạc định kỳ. Liên hệ để được tư vấn chọn loại bình theo diện tích và đặc điểm công trình. Đọc thêm về các loại bình chữa cháy tại Wikipedia (Fire extinguisher).
